De kracht van geven: wat hulp bieden doet met mensen

In beleid en het publieke debat ligt de nadruk bij hulpbehoevenden vaak op wat zij ontvangen, zoals zorg, opvang of begeleiding. Minder zichtbaar is wat het betekent om hulp te geven of bij te dragen aan het leven van een ander. Verschillende onderzoeken wijzen erop dat juist dat aspect samenhangt met welzijn en mentale gezondheid.
In de sociale wetenschappen wordt dit aangeduid als prosociaal gedrag: gedrag dat gericht is op het welzijn van anderen, zoals vrijwilligerswerk, mantelzorg of informele hulp. Onderzoek van onder meer de University of British Columbia en andere internationale onderzoeksinstituten laat zien dat prosociaal gedrag samenhangt met een hoger welzijn, met meer levenstevredenheid en minder depressieve klachten. Een systematische review in BMC Public Health vindt een vergelijkbare samenhang, al blijft de oorzaak-gevolgrelatie complex.
Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) constateren dat vrijwilligers gemiddeld vaker tevreden en gelukkig zijn dan niet-vrijwilligers. Tegelijk is niet eenduidig vast te stellen of vrijwilligerswerk leidt tot meer welzijn, of dat mensen met meer welzijn eerder vrijwilligerswerk doen.
Onderzoek wijst sociale verbondenheid aan als belangrijk mechanisme. Contact, wederkerigheid en erkenning spelen hierin een rol. Deze sociale component hangt samen met minder eenzaamheid en een hoger ervaren welzijn. Daarnaast speelt zingeving een rol. Binnen de positieve psychologie laten studies zien dat mensen die hun handelen als betekenisvol ervaren vaker een hoger psychologisch welzijn rapporteren. Het gevoel bij te dragen aan een groter geheel wordt daarbij geassocieerd met meer veerkracht en minder stress. Dit wordt ook beschreven in het World Happiness Report, waarin sociale relaties en zingeving worden benoemd als belangrijke factoren voor welzijn.
Voorwaarden voor effect
Voor mensen in een kwetsbare positie kan de mogelijkheid om iets te betekenen extra relevant zijn. Onder meer het Trimbos-instituut en organisaties in de publieke gezondheidszorg wijzen op samenhang tussen langdurige onzekerheid, inactiviteit en verminderd welzijn. In beleid en praktijk wordt daarom gezocht naar vormen van participatie waarin mensen niet alleen hulp ontvangen, maar ook deelnemen aan de samenleving.
In Arnhem is Stichting ’t Broek Omhoog een voorbeeld van zo’n plek. Daar werken mensen met verschillende achtergronden samen in activiteiten als groenonderhoud, koken, fietsen repareren en buurtwerk. Dit sluit aan bij de kern van prosociaal gedrag: bijdragen aan het welzijn van anderen. Helpen blijkt daarmee niet alleen gericht op de ander, maar ook samen te hangen met eigenwaarde, structuur en verbondenheid. Niet als automatisch effect, maar als onderdeel van een omgeving waarin mensen opnieuw een rol kunnen innemen.
Tekst + foto: Femke Schneider
